Κυριακή, 17 Ιουλίου 2016

Το επόμενο στρατιωτικό πραξικόπημα στην Τουρκία


Πώς η ενδυνάμωση των στρατηγών μπορεί να λειτουργήσει σαν μπούμερανγκ
Πριν η Τουρκία κάνει μια αυταρχική στροφή υπό τον πρόεδρό της, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, πολλοί πίστευαν ότι ο πρώην επικεφαλής του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) θα μείνει στην ιστορία ως ο ηγέτης που εξημέρωσε τελικά τον τουρκικό στρατό και επέλυσε την υπερδεκαετή σύγκρουση της χώρας με τους Κούρδους. 
Τέτοιες ελπίδες τώρα φαίνονται εξωφρενικά άστοχες. Ο Ερντογάν έδωσε στον στρατό λευκή επιταγή για να εξαπολύσει πόλεμο εναντίον των Κούρδων ανταρτών [2] και σύναψε μια ευχάριστη συμμαχία με τους στρατηγούς. Από την πλευρά του, ο Ερντογάν πρέπει να πιστεύει ότι χτυπάει «με έναν σμπάρο πολλά τρυγόνια». Η στρατιωτική εκστρατεία εναντίον των Κούρδων, και αποδυναμώνει την μεγαλύτερη μειονότητα της χώρας η οποία κατάφερε πρόσφατα ένα πλήγμα στις φιλοδοξίες του Ερντογάν [3] για ανεξέλεγκτη δύναμη, αλλά και εδραιώνει την ισχύ του μεταξύ των εθνικιστών της χώρας. Στην πορεία, ο Ερντογάν μπορεί να επιδιορθώσει τους δεσμούς του με τον από μακρού χρόνου αποξενωμένο στρατό της χώρας, κάτι που θα μπορούσε να φανεί πρακτικό καθώς εγχώριοι και διεθνείς αντίπαλοί του αρχίζουν να τον περικυκλώνουν. Αλλά για τον Ερντογάν, η ενδυνάμωση του στρατού θα μπορούσε να είναι επικίνδυνη. Υπάρχουν ακόμη και εκείνοι στο στενό κύκλο του, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων από τους συμβούλους του, οι οποίοι φοβούνται ότι ο πρόεδρος καβάλησε μια τίγρη που, μετά από χρόνια σκληρής μεταχείρισης στο πλαίσιο του κυβερνώντος ΑΚΡ, είναι πιο άγρια και πιο εκδικητική.
Ο στρατός έχει λόγο να κρατήσει μνησικακία. Για ένα μεγάλο μέρος της τουρκικής ιστορίας [4], είχε σημαντική επιρροή στις πολιτικές υποθέσεις, πραγματοποιώντας τέσσερα ανοιχτά πραξικοπήματα, αναγκάζοντας αρκετούς άλλους πολιτικούς ηγέτες να παραιτηθούν, και ενεργώντας ως αδιαμφισβήτητος φύλακας της κοσμικής δημοκρατίας. Αφότου ανήλθε στην εξουσία το 2002, το ΑΚΡ έχει περικόψει την επιρροή των στρατηγών, κάτι που άφησε τις άλλοτε παντοδύναμες ένοπλες δυνάμεις της Τουρκίας αδύναμες και διχασμένες. Για να πληροί τα κριτήρια ένταξης στην ΕΕ [5], η Άγκυρα εφάρμοσε μέτρα για να φέρει τον στρατό υπό πολιτικό έλεγχο. Περιόρισε την δικαιοδοσία των στρατιωτικών δικαστηρίων υπέρ των πολιτικών δικαστηρίων, και άρχισε να διαδραματίζει ενεργό ρόλο στους διορισμούς των κορυφαίων στρατιωτικών διοικητών [6]. Ένα ακόμη πλήγμα για το κύρος του στρατού ήρθε τον Απρίλιο του 2007, αφότου ο στρατός ανάρτησε στην ιστοσελίδα του ένα τελεσίγραφο (αργότερα ονομάστηκε «e-πραξικόπημα») για να προειδοποιήσει το AKP κατά της υποστήριξης του Αμπντουλάχ Γκιούλ [7] για την προεδρία, ο οποίος στο παρελθόν ανήκε σε ένα ισλαμικό κόμμα και του οποίου η σύζυγος φοράει μαντίλα. Το κοινό και το ΑΚΡ ήταν εξοργισμένοι, και ο Γκιούλ εξελέγη. Η προσπάθεια του στρατού να παρέμβει ενάντια σε ένα δημοφιλές κόμμα κατάφερε ένα σοβαρό πλήγμα για το κύρος του στην κοινωνία, και σε πρόωρες εκλογές που πραγματοποιήθηκαν αμέσως μετά το e-πραξικόπημα, το AKP αύξησε το μερίδιο των ψήφων του κατά 13%.
Περίπου την ίδια εποχή, οι τότε σύμμαχοι της κυβέρνησης στο δικαστικό σώμα, οι Γκιουλενιστές (ένα ισλαμικό κίνημα που συνδέεται με τον κληρικό Fethullah Gulen που εδρεύει στις ΗΠΑ), ξεκίνησαν αρκετές ποινικές έρευνες για αξιωματικούς του στρατού. Σύμφωνα με τις διώξεις «Εργκένεκον» και «Βαριοπούλα», οι οποίες ισχυρίστηκαν μια συνωμοσία για την ανατροπή της κυβέρνησης του ΑΚΡ, πολλοί στρατηγοί φυλακίστηκαν και εκατοντάδες συνταξιούχοι αξιωματικοί του στρατού τέθηκαν υπό κράτηση. Η σύγκρουση ανάμεσα στην κυβέρνηση του ΑΚΡ και τον στρατό κορυφώθηκε με την μαζική παραίτηση της στρατιωτικής ηγεσίας της Τουρκίας στα τέλη Ιουλίου του 2011, σηματοδοτώντας «την ημέρα που ο στρατός έριξε στην πετσέτα» [8] όπως το αποκάλεσε ο ειδικός για την Τουρκία, Henri Barkey.
02062016-1.jpg
Στρατιώτες στέκονται σε στάση προσοχής κατά την διάρκεια τελετής στο μαυσωλείο του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ στην Άγκυρα, τον Νοέμβριο του 2014. UMIT BEKTAS / REUTERS
----------------------------------------
Τον τελευταίο καιρό, όμως, ο στρατός φαίνεται να βιώνει μια αντιστροφή της τύχης. Από τότε που ο Νετζντέτ Οζέλ, ένας πιστός στον Ερντογάν, έγινε αρχηγός του στρατού αφότου ο προκάτοχός του παραιτήθηκε σε ένδειξη διαμαρτυρίας, ο Ερντογάν και οι ένοπλες δυνάμεις είχαν κάπως βελτιωμένους δεσμούς, τουλάχιστον στα κορυφαία επίπεδα. Αλλά η πραγματική αναθέρμανση ήρθε όταν οι Γκιουλενιστές στο δικαστικό σώμα ξεκίνησαν μια έρευνα κατά της διαφθοράς εμπλέκοντας την οικογένεια του Ερντογάν και τον στενό κύκλο του. Ο Ερντογάν είδε τον στρατό ως πιθανό σύμμαχο σε αυτό που θα γίνει ένας ολομέτωπος πόλεμος εναντίον των Γκιουλενιστών, τους κάποτε συντρόφους του. Μετά από μια δήλωση από έναν από τους στενούς συμβούλους του Ερντογάν, ο στρατός υπέβαλε καταγγελία προς την δικαιοσύνη ζητώντας την επανεκδίκαση της υπόθεσης για τους κατηγορούμενους στην υπόθεση «Βαριοπούλα». Το δικαστήριο απέρριψε το σύνολο της υπόθεσης, υποστηρίζοντας ότι τα αποδεικτικά στοιχεία ήταν «κατασκευασμένα» [9] και απελευθέρωσε τους στρατηγούς που είχαν φυλακιστεί. Η πιο πρόσφατη ένδειξη ότι το ΑΚΡ και ο στρατός επέστρεψαν σε καλές σχέσεις ήταν η συμμετοχή του Hulusi Akar, του αρχηγού του γενικού επιτελείου, στον γάμο της κόρης του Ερντογάν ως ένας από τους μάρτυρες στην τελετή.



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου